« 1 » . نكته عمومى اين طرز حكايت را بيان كرده و گفتيم : اين طرز بيان از زيباترين سبكهاى قرآنى است ، و اما نكته اى كه مخصوص آيه مورد بحث است ، ( علاوه بر اينكه بيانگر حالت و گفتار مؤمنين است ) اين است كه از خصوص حال مؤمنين گرفته شده ، حالى كه در ايمانشان به آنچه خدا نازل كرده ، داشته‌اند ، بنا بر اين جمله مورد بحث زبان حال ايشان است نه زبان قال ، و به فرض اينكه گفته باشند ، هر كسى در دل خود آن را گفته است . و سبك زيبايى كه در اين آيه به كار رفته اين است كه يك گفتار را كه از مؤمنين حكايت كرده ، نيمى از آن يك شكل است ، و نيم ديگرش شكل ديگرى دارد ، و آن جمله : * ( « لا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِه » ) * و جمله « * ( وَقالُوا سَمِعْنا وَأَطَعْنا ) * . . . » است ، كه اولى را بدون « قالوا - گفتند » آورده ، و دومى را با آن ، با اينكه هر دو گفتار مؤمنين در پاسخ دعوت پيامبر است . حال بايد ديد وجه آن چيست ؟ وجهش همان است كه در گذشته نيز گفتيم ، جمله اولى كه كلمه « گفتند » ندارد زبان حال ايشان و جمله بعدى كه آن كلمه را دارد زبان قال و گفتار ايشان است . قبلا خداى تعالى از حال يك يك آنان بطور جداگانه خبر داده و فرموده بود * ( « كُلٌّ آمَنَ بِاللَّه » ) * ولى در جمله مورد بحث از آن سياق ، به سياق جمع برگشته فرمود : * ( « لا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ » ) * تا آخر دو آيه ، و اين ، براى آن است كه در اهل كتاب امور نامبرده ، بطور دسته جمعى واقع مىشد ، مثلا يهود ميان موسى و عيسى و محمد ، و نصارا ميان موسى و عيسى و محمد فرق مىگذاشتند ، و به همين جهت دسته دسته شدند ، و اديان جداگانه اى درست كردند ، با اينكه خدا همگى آنان را به يك امت و يك دين كه ، دين فطرت است خلق كرده بود . و همچنين درخواست مؤاخذه نكردن و حمل و تحميل ننمودن را به جماعت آنان نسبت داد ، و نيز در آخر آيه درخواست نصرت دادن به ايشان عليه كفار را به همه نسبت داد ، نه تك تك افراد ، بر خلاف ايمان كه چون در حقيقت قائم به تك تك افراد است به افراد منسوب نمود . * ( « وَقالُوا سَمِعْنا وَأَطَعْنا غُفْرانَكَ رَبَّنا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ » ) * جمله * ( « سَمِعْنا وَأَطَعْنا » ) * انشا است ، نه اخبار ، نمىخواهند خبر دهند كه ما شنيديم و اطاعت كرديم ، بلكه مىخواهند به تعبير فارسى بگويند « به چشم ، اطاعت » و اين تعبير كنايه

--> ( 1 ) سوره بقره آيه 127